Bo\u015fanma, al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 hayat standartlar\u0131 ve aile yap\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi ve ebeveynlerden biriyle ili\u015fkinin azalmas\u0131 \u015feklinde \u00e7ocu\u011fun kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar. Bu y\u00fczden bo\u015fanma \u00e7ocuklar i\u00e7in en stresli olaylardan biridir. (Lengua, 2000: 232-244).<\/p>\n\n\n\n
Sigmund Freud’un 1905’teki \u00f6nermesine g\u00f6re; \u00e7ocukluktaki psikolojik geli\u015fim, bir dizi fiksasyonlar\u0131n birle\u015fiminden olu\u015fur. Freud bu evrelere \u0093Psikoseks\u00fcel Geli\u015fim Evreleri\u0094 ad\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. T\u00fcm bu evreler libido’nun yani seks\u00fcel enerjinin, v\u00fccudun belli bir b\u00f6lgesindeki fiksasyonunu temsil etmektedir. \u0130nsan, fiziksel olarak geli\u015ftik\u00e7e, v\u00fccutlar\u0131ndaki bu belirli b\u00f6lgeler potansiyel erojen b\u00f6lgeler olarak faaliyete ge\u00e7er. Freud’a g\u00f6re hayat \u0093gerilim\u0094 ve \u0093haz\u0094 \u00fczerine kuruludur, ya\u015fanan gerilim ise libido’nun in\u015faas\u0131ndan olu\u015fur, libido erojen b\u00f6lgelerde gerilim ve haz \u00fczerinden temsil edilir. Psikoseks\u00fcel evreler be\u015fe ayr\u0131l\u0131r; oral d\u00f6nem, anal d\u00f6nem, fallik d\u00f6nem, latent (gizil) d\u00f6nem ve genital d\u00f6nem. (McLeod, S. A. 2008)<\/p>\n\n\n\n
\u0093\u00c7ocukluk\u0094 kavram\u0131 Freud’un \u0093Psikoseks\u00fcel geli\u015fim evreleri\u0094 kuram\u0131na g\u00f6re incelenmek istenirse, erken \u00e7ocukluk d\u00f6nemi d\u0131\u015f\u0131nda kalan, \u00e7ocu\u011fun ilk \u00f6\u011frenim d\u00f6neminden ba\u015flayarak, ya\u015fayabilece\u011fi olumsuzluklar\u0131n e\u011fitim hayat\u0131na ve e\u011fitim hayat\u0131n\u0131n ileriki safhalar\u0131na da yans\u0131yabilece\u011fi d\u00f6nem 5 ya\u015fta ba\u015flayan ve 13 ya\u015fta sonlanan \u0093Latent D\u00f6nem\u0094 (Gizil D\u00f6nem) dir. Latent D\u00f6nem okul \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdir, art\u0131k cinsel meraklar\u0131n yerini \u00f6\u011frenme merak\u0131 almaya ba\u015flar. \u00c7ocukta, ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan kabul g\u00f6rme ve pop\u00fcler olma arzusu do\u011fmu\u015ftur. Belli alanlarda yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0131nay\u0131p, bunu kendine ve \u00e7evresindekilere kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar. Kendilerine rol model bulmaya, \u00f6rnek ald\u0131klar\u0131 ki\u015finin ard\u0131ndan ilerlemeye ba\u015flarlar. Latent D\u00f6nem’in sa\u011fl\u0131ks\u0131z ge\u00e7mesi sonucunda, yeterli olamama ya da a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k duygular\u0131 geli\u015febilir. (McLeod, S. A. 2008)<\/p>\n\n\n\n
Anne ve baba, \u00e7ocu\u011fun do\u011fumundan itibaren onunla ilgilenen, \u00e7ocu\u011fun sevgi ve g\u00fcven nesnesi olarak tan\u0131mad\u0131klar\u0131 ki\u015filerdir. \u00c7ocuk, ebeveynlerine \u00f6ylesine ba\u011flan\u0131rki, t\u00fcm planlar\u0131nda onlar da vard\u0131r, hayatlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131nda anne-babalar\u0131 yer al\u0131r, onlar olmadan bir hayat d\u00fc\u015fleyemezler. Anne-baba bo\u015fanmaya karar verirse, \u00e7ocuk bu karar\u0131 \u00f6\u011frendi\u011finde durumdan etkilenmemesi durumu nadir ve neredeyse imkans\u0131zd\u0131r. Bu etkiler onu g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131ndan fazla al\u0131koymayabilir, ancak hayat\u0131n\u0131 derinden sarsacak kadar a\u011f\u0131r da olabilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki bo\u015fanma oranlar\u0131 incelendi\u011finde, bo\u015fanma olay\u0131ndan etkilenebilecek \u00e7ocuk say\u0131s\u0131n\u0131n da bir hayli y\u00fcksek rakamlarda seyretti\u011fi kan\u0131tlanabilir, bunun sonucu olarak, toplumda stres ya\u015fayan \u00e7ocuk say\u0131s\u0131 do\u011fru orant\u0131da artacakt\u0131r. Glick’in 1988’de yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re; her y\u0131l Amerikal\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n yakla\u015f\u0131k 2%’sinin anne-babas\u0131 bo\u015fanmakta ve bu \u00e7ocuklar\u0131n 40%’\u0131 on sekiz ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftad\u0131rlar. (Glick, P.C, 1988) Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re, ebeveynleri bo\u015fanan \u00e7ocuklar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funda bo\u015fanma sonras\u0131nda g\u00f6r\u00fclen etkiler aras\u0131nda akut stres, \u00f6fke sorunlar\u0131, akademik ba\u015far\u0131da d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fck benlik alg\u0131s\u0131 yer almaktad\u0131r. (Felner, Stolberg & Cowen, 1975)<\/p>\n\n\n\n
Dohrenwend & Dohrenwend’in 1981’de bo\u015fanman\u0131n \u00e7ocuklar \u00fczerindeki etkisi alan\u0131nda yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re; bo\u015fanmadan sonra \u00e7ocuklar\u0131n g\u00fcnl\u00fck faaliyetlerinde olumsuz bir de\u011fi\u015fim g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. (Dohrenwend & Dohrenwend, 1981) Bunun gibi, daha \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f bir \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma, bo\u015fanman\u0131n \u00e7ocuklar \u00fczerindeki olumsuz etkilerini ortaya koymaktad\u0131r. Bo\u015fanman\u0131n \u00e7ocuklar \u00fczerinde uzun d\u00f6nemdeki olumsuz etkileri; sosyal, psikolojik, e\u011fitim ve meslek se\u00e7imi alanlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilir. \u015eok, utan\u00e7, k\u0131zg\u0131nl\u0131k ve g\u00fcvensiz davran\u0131\u015flarda bulunur, bunun yan\u0131s\u0131ra yaln\u0131zl\u0131k da hissedebilirler. Erken cinsel aktivite, madde ve alkol kullan\u0131m\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir. Kendine g\u00fcven, \u00f6zsayg\u0131, sosyal destek ve ba\u015fetme stratejileri d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeydedir. Durum incelendi\u011finde ba\u015fl\u0131ca stres kayna\u011f\u0131n\u0131n \u0093bo\u015fanma\u0094 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir, ama t\u00fcm bu olumsuzluklar birer stres\u00f6r yani stres kayna\u011f\u0131d\u0131r. Bo\u015fanman\u0131n yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu stres ile ba\u015fedemeyen \u00e7ocuklardan, hayat\u0131n getirdi\u011fi di\u011fer stresli durumlarla ba\u015fetmeleri beklenemez. (Flewelling & Bauman, 1990). <\/p>\n\n\n\n
Bo\u015fanmadan sonra \u00e7ocu\u011fun hayat\u0131nda olu\u015fan de\u011fi\u015fim konusunda bir\u00e7ok teorik tart\u0131\u015fma yap\u0131lmaktad\u0131r, ama sonu\u00e7 olarak her tart\u0131\u015fmada ayn\u0131 karara var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, \u0093bo\u015fanma\u0094 \u00e7ocu\u011fun ya\u015fayabilece\u011fi stres yaratabilen durumlar\u0131n en kritik olanlar\u0131ndan biridir. (Dohrenwend & Dohrenwend, 1981). Ayn\u0131 zamanda, yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re bo\u015fanma s\u00fcresince ve sonras\u0131nda stres d\u00fczeyi y\u00fcksek olan anne-baba \u00e7ocuklar\u0131n \u00e7evreye uyum sa\u011flamalar\u0131 konusunda onlara olumsuz etki ederler. Yani \u00e7ocu\u011fun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 stresin \u00fczerine, \u00e7evresinde g\u00f6zlemledi\u011fi stresli ebeveynler eklendi\u011finde uyum sorunlar\u0131 ya\u015fanacak ve b\u00f6ylece ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 stres daha da artacakt\u0131r. (Achenbach et al., 1987). Benzer bir \u00e7al\u0131\u015fma ise Sandier, Reynolds & West’in 1987’de bo\u015fanma, bir yak\u0131n\u0131n\u0131 kaybetme gibi farkl\u0131 stres\u00f6rlere maruz kalm\u0131\u015f \u00e7ocuklar \u00fczerinde yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re yorumlanabilir; ara\u015ft\u0131rman\u0131n verdi\u011fi sonu\u00e7; \u00e7ocu\u011fun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 stresin yo\u011funlu\u011fu ile ailenin \u00e7ocu\u011fa yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 stres do\u011fru orant\u0131l\u0131 oldu\u011funu do\u011frulamaktad\u0131r. (Sandier, Reynolds & West, 1987)<\/p>\n\n\n\n
Bo\u015fanman\u0131n \u00e7ocukta yaratt\u0131\u011f\u0131 stresin temel nedenlerinden ba\u015fl\u0131calar\u0131 \u0093kay\u0131p\u0094 ve \u0093g\u00fcvensizlik\u0094 duygular\u0131d\u0131r. \u00c7ocuk, bebekli\u011finden itibaren onun yan\u0131nda olan anne-babas\u0131n\u0131n ona verdi\u011fi sevgi, g\u00fcven gibi hisleri anne-baba ve kendisinin i\u00e7inde bulundu\u011fu aile kavram\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ortamdan \u00f6\u011frenir, bu ortama o kadar ba\u011flan\u0131rki, sonsuza dek i\u00e7inde bulunaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve bo\u015fanma g\u00fcndeme geldi\u011finde \u00e7ocuk i\u00e7in tehlike \u00e7anlar\u0131 \u00e7al\u0131yor demektir. \u00c7ocuklar\u0131n kaybettikleri \u015fey sadece anne-babalar\u0131ndan biri de\u011fil, eski \u00e7evreleri ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131d\u0131r, hayat\u0131nda belli de\u011fi\u015fiklikler olacakt\u0131r ve bu de\u011fi\u015fikliklere uyum sa\u011flamas\u0131 gerekti\u011fini biliyordur. Bu uyum sa\u011flama s\u00fcresince ve \u00f6ncesindeki ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 belirsizlik duygusu \u00e7ocukta stres yarat\u0131r. En g\u00fcvendiklerinden birisi evden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, o g\u00fcven sars\u0131l\u0131r, adeta y\u0131k\u0131l\u0131r, \u015fimdiye kadar aile kavram\u0131ndan ve o ortamdan edindi\u011fi \u0093g\u00fcven\u0094 duygusuna zarar geldi\u011finde art\u0131k ebeveynlerinin birlikte olmayaca\u011f\u0131n\u0131 da anlad\u0131\u011f\u0131nda \u0093kay\u0131p\u0094 duygusu belirir ve ileride neler olaca\u011f\u0131na dair d\u00fc\u015flemler kurmaya ba\u015flar, \u00f6yle \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrki u\u00e7suz bucaks\u0131z bir bilinmezlikle ba\u015fba\u015fa kal\u0131r, bu bilinmezlik onda stres yarat\u0131r. (Amato, P. 2000) <\/p>\n\n\n\n
Bo\u015fanmadan sonra \u00e7ocuklarda g\u00f6r\u00fclen, stres yaratan belli tepkiler vard\u0131r ve bu tepkiler yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere ortak tepkilerdir, yani her \u00e7ocuk bo\u015fanma sonras\u0131nda bu tepkileri ya\u015famaktad\u0131r. Bunlar; korku, \u00fcz\u00fcnt\u00fc, \u00f6fke, su\u00e7luluk, yaln\u0131zl\u0131k, gerileme, uyuma ve yeme sorunlar\u0131, akademik ba\u015far\u0131 sorunlar\u0131, fiziksel sorunlard\u0131r. Korku, \u0093belirsizlik\u0094 durumu sonucunda olu\u015fur ve hemen hemen bo\u015fanma ya\u015fayan \u00e7ocuklar\u0131n t\u00fcm\u00fcnde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Korkular\u0131n ba\u015f\u0131nda \u0093ayr\u0131l\u0131k korkusu\u0094 gelir ve ayr\u0131l\u0131k korkusuna neden olan his ise \u0093kay\u0131p\u0094 hissidir. \u00c7ocuklar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 di\u011fer korkular ise ya\u015flar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermektedir. Gizil d\u00f6nemin bir \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi \u00e7ocuklar\u0131n bu d\u00f6nemde ebeveynleriyle ileti\u015fim odakl\u0131 ili\u015fkiler kurmalar\u0131 ve b\u00f6ylece cinsiyetlerin \u00f6zde\u015fimle\u015fmesidir. K\u0131z \u00e7ocuklar\u0131 anneleriyle, erkek \u00e7ocuklar\u0131 ise babalar\u0131yla \u00f6zde\u015fim kurarlar. \u00d6zde\u015fim kurman\u0131n iki y\u00f6nde \u00f6nemi vard\u0131r, birinci \u00f6nemi; sosyal \u00f6\u011frenmedir. Sosyal \u00f6\u011frenme bu d\u00f6nemde \u00e7ocu\u011fun kendi cinsel kimli\u011fiyle ilgili rolleri anne ya da baba modelinden \u00f6\u011frenmesidir. Ergenlik ve yeti\u015fkinlikteki cinsel kimli\u011fin temelleri bu d\u00f6nemde at\u0131l\u0131r. D\u00f6nemin ikinci \u00f6zelli\u011fi ise \u0093sosyalle\u015fme\u0094dir. Bu d\u00f6nemde \u00e7ocuklar sa\u011flam \u00f6zde\u015fimler kurarak gelecekteki \u0093sosyalle\u015fme\u0094 \u00f6zelliklerinin temelini atarlar. E\u011fer gizil d\u00f6nemde sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00f6zde\u015fimler kurulamazsa, gelecekte \u0093cinsel kimlik\u0094 ile ilgili sorunlar ya\u015fan\u0131r, \u0093cinsel tatminsizlik\u0094 bunlara \u00f6rnek olarak verilebilir. \u0130leride ya\u015fanacak bu sorunlar, ya\u015fanacak yeni streslere yol a\u00e7ar ve hepsi birer stres kayna\u011f\u0131d\u0131r. \u00d6fke konusunda ise, \u00e7ocuklar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00f6fke bazen onlar\u0131n i\u00e7ine kapanmalar\u0131na neden olabilir, bu da strese neden olan di\u011fer bir \u00f6nemli fakt\u00f6rd\u00fcr. Bir di\u011fer fakt\u00f6r ise su\u00e7luluk duygusudur. Su\u00e7luluk duygusu ya\u015fayan \u00e7ocuklar anne babalar\u0131n\u0131n ayr\u0131lmalar\u0131ndan kendilerini sorumlu tutarlar ve onlar\u0131n tekrar birle\u015fmelerini kendilerinin sa\u011flayabileceklerine inan\u0131rlar. Bo\u015fanma sonras\u0131nda \u00e7ocuklar yaln\u0131zl\u0131k hissedebilirler, anne \u0096 babalar\u0131n\u0131n kendilerini terk ettikleri d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile ba\u015f etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar, bu da onlar i\u00e7in di\u011fer bir stres kayna\u011f\u0131d\u0131r, bunu \u00f6nlemek i\u00e7in \u00e7ocuklar\u0131 belli aktivitelere y\u00f6nlendirmek gerekir. (Ar\u0131, R., 2000) <\/p>\n\n\n\n
\u00c7ocuklar\u0131n bo\u015fanma sonras\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 stres onlar\u0131 psikanalitik kuramdaki savunma mekanizmalar\u0131ndan biri olan \u0093gerileme\u0094ye itebilir. Ya\u015fad\u0131klar\u0131 zorluktan uzakla\u015fmak, kendilerini rahatlatmak i\u00e7in kendilerini daha mutlu, rahat ve stressiz hissettikleri bir d\u00f6neme geri d\u00f6nd\u00fcrebilirler. Bunun sonucunda bu d\u00f6nemde ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 tekrar ya\u015famaya ba\u015flarlar; \u00f6ne\u011fin yatak \u0131slatma, parmak emme vb. \u00c7ocuklar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 stres ayn\u0131 zamanda uyku ve yeme d\u00fczenlerinde de sorunlara neden olmaktad\u0131r. Gizil d\u00f6nemdeki \u00e7ocu\u011fun okula gitti\u011fini varsayarsak, akademik ba\u015far\u0131s\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fck olabilir, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 stresten dolay\u0131 odaklanmada sorunlar ya\u015fayabilir ama genellikle bu ya\u015fanacaklar, bo\u015fanman\u0131n etkileri azald\u0131k\u00e7a ve zaman ge\u00e7tik\u00e7e azalmaktad\u0131r. Bo\u015fanman\u0131n \u00e7ocuklar \u00fczerindeki psikosomatik etkileri ise mide, ba\u015f, g\u00f6\u011f\u00fcs a\u011fr\u0131lar\u0131 ve kramplar\u0131 \u015feklinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. (Sandier, I., 1987)<\/p>\n\n\n\n
Duruma \u00f6zet \u00e7er\u00e7eveden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bo\u015fanmada \u00e7ocu\u011fu etkileyen ve stres yaratabilecek birka\u00e7 temel durum vard\u0131r. \u0093Aile i\u00e7i d\u00fczenin de\u011fi\u015fece\u011fi kayg\u0131s\u0131\u0094, \u0093ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n kayb\u0131\u0094, \u0093terk edilme korkusu\u0094, \u0093su\u00e7luluk\u0094, \u0093anne-baba aras\u0131ndaki d\u00fc\u015fmanl\u0131k\u0094. \u00c7ocu\u011fun d\u00fczeni de\u011fi\u015fmedik\u00e7e, \u00e7ocuk kontrol alt\u0131nda tutulabilir ve stres ya\u015fama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 minimuma iner. Burada temele odaklan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fclen olgu, korkudan dolay\u0131 stres ya\u015fanmas\u0131d\u0131r. \u00c7ocu\u011fun ki\u015fisel hayat\u0131nda ne kadar az de\u011fi\u015fim olursa, etkilenme oran\u0131 o kadar azalacakt\u0131r. Ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu ki\u015fiyi kaybedece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmesi, evden ayr\u0131lan ebeveyn \u00e7ocuk i\u00e7in ayr\u0131 bir stres kayna\u011f\u0131d\u0131r ve bunun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek olduk\u00e7a zordur, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ya\u015fayaca\u011f\u0131 durumlardand\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla stres olu\u015fturur. Ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n kaybedilmesine dair korku, terk edilme korkusu ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Giden ebeveynin onu terk etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen \u00e7ocuk stres ya\u015fayabilir, bunun da g\u00f6r\u00fclen kayna\u011f\u0131 korkudur. Bo\u015fanan ailelerin \u00e7ocuklar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen en temel \u00f6zellik ise kendini su\u00e7lamad\u0131r, \u00e7ocuk bo\u015fanman\u0131n nedeni olarak kendisini g\u00f6r\u00fcr ve kendini su\u00e7lar, bundan dolay\u0131 stres ya\u015fayabilir. E\u011fer ebeveynler d\u00fc\u015fmanca, kavgac\u0131, uzla\u015fmas\u0131z tav\u0131rlar sergiliyorlarsa, bo\u015fanma s\u0131ras\u0131nda, \u00f6ncesinde ya da sonras\u0131nda \u00e7ocuk stres ya\u015fayabilir ve kendini yaln\u0131z hissetmesine neden olabilir. Her \u00e7ocu\u011fun ki\u015fisel, \u00f6zel ya\u015fant\u0131lar\u0131 farkl\u0131 oldu\u011fundan ya\u015fayacaklar\u0131 durumlar da birbirinden farkl\u0131d\u0131r, buna ba\u011fl\u0131 olarak stres kaynaklar\u0131 ve ya\u015fayacaklar\u0131 stres durumlar\u0131 da farkl\u0131la\u015fabilir. <\/p>\n\n\n\n
Ebeveynleri bo\u015fanan \u00e7ocuklar\u0131n stres ile ba\u015fetme kapasiteleri ya\u015flar\u0131na g\u00f6re kategorize edilebilir. Her ya\u015fta farkl\u0131 ba\u015fetme mekanizmalar\u0131 geli\u015ftiren \u00e7ocuklar, ayn\u0131 zamanda bili\u015fsel ve sosyal becerilerine g\u00f6re de s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilir. Gizil D\u00f6nem’deki \u00e7ocuklar\u0131n stres ile ba\u015fetmeleri, evden ayr\u0131lan anne ya da baba ile g\u00f6r\u00fc\u015fme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde ge\u00e7irdi\u011fi kaliteli zamana g\u00f6re de\u011fi\u015febilen bir olgudur, yani evden ayr\u0131lan ebeveyn ile daha s\u0131k ve kaliteli vakit ge\u00e7irebilen \u00e7ocuklar\u0131n stres ya\u015fama olas\u0131l\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015fecektir. Ya\u015f kriteri haricinde ayn\u0131 zamanda \u00e7ocu\u011fun karakter paternleri, karekter \u00f6zellikleri olumlu ise bo\u015fanman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 stresi daha k\u0131sa s\u00fcreli ya\u015fayacakt\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalara g\u00f6re \u00f6zg\u00fcveni ve \u00f6zsayg\u0131s\u0131 y\u00fcksek olan \u00e7ocuklar\u0131n bo\u015fanman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 stresle daha kolay ba\u015fedebildikleri g\u00f6zlenmi\u015ftir. (Arifo\u011flu, B, 2006)<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Uzman Psikolog Gizem Topkara <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bo\u015fanma, al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 hayat standartlar\u0131 ve aile yap\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi ve ebeveynlerden biriyle ili\u015fkinin azalmas\u0131 \u015feklinde \u00e7ocu\u011fun kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar. Bu y\u00fczden bo\u015fanma \u00e7ocuklar i\u00e7in en stresli olaylardan biridir. (Lengua, 2000: 232-244). Sigmund Freud’un 1905’teki \u00f6nermesine g\u00f6re; \u00e7ocukluktaki psikolojik geli\u015fim, bir dizi fiksasyonlar\u0131n birle\u015fiminden olu\u015fur. Freud bu evrelere \u0093Psikoseks\u00fcel Geli\u015fim Evreleri\u0094 ad\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. T\u00fcm bu evreler … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":161,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[6,8,9],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.gizemtopkara.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/160"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.gizemtopkara.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.gizemtopkara.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.gizemtopkara.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.gizemtopkara.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=160"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/www.gizemtopkara.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/160\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":184,"href":"http:\/\/www.gizemtopkara.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/160\/revisions\/184"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.gizemtopkara.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/161"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.gizemtopkara.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=160"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.gizemtopkara.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=160"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.gizemtopkara.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=160"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}